دیوان سنایی

دیوان سنایی مجموعه‌ای از قصاید، غزل‌ها، قطعات و دیگر سروده‌های سنایی غزنوی است که در آن مضامین عرفانی، اخلاقی، حکمی و اجتماعی جایگاه مهمی دارند. سنایی از نخستین شاعرانی است که شعر فارسی را به شکل گسترده در خدمت اندیشه عرفانی و تعلیمی قرار داد و از این نظر در تحول شعر فارسی نقش مهمی داشت. او در کنار مدح و شعرهای مربوط به زندگی درباری، به نقد دنیاپرستی، ریا، غرور و جهل می‌پردازد و انسان را به معرفت و اصلاح نفس دعوت می‌کند. عشق الهی، زهد، مرگ، ناپایداری دنیا و ارزش دانش از موضوعات تکرارشونده در شعر او هستند. زبان سنایی گاه صریح و تعلیمی و گاه سرشار از استعاره و نمادهای عرفانی است. او همچنین از طنز و هجو برای نقد رفتارهای اجتماعی استفاده می‌کند. بسیاری از مفاهیمی که بعدها در آثار عطار و مولانا گسترش یافتند، در شعر سنایی صورت اولیه و مهمی دارند. دیوان او از منابع اصلی برای شناخت تحول شعر عرفانی فارسی است و نشان می‌دهد چگونه قالب‌های شعری می‌توانند برای بیان اندیشه‌های فلسفی و اخلاقی به کار گرفته شوند.