تاریخ بلعمی

تاریخ بلعمی یا ترجمه و تلخیص تاریخ طبری یکی از کهن‌ترین آثار تاریخی به نثر فارسی است و روایت گسترده‌ای از تاریخ جهان، پیامبران، پادشاهان و رویدادهای ایران و اسلام ارائه می‌کند. بلعمی متن عربی تاریخ طبری را به فارسی منتقل کرده و در مواردی آن را خلاصه یا با مطالب و توضیحات دیگر تکمیل کرده است. کتاب از داستان‌های مربوط به آفرینش و پیامبران آغاز می‌شود و سپس به تاریخ پادشاهان ایران، اقوام مختلف و رویدادهای دوره اسلامی می‌پردازد. بخش‌های مربوط به تاریخ ایران باستان اهمیت زیادی دارند، زیرا روایت‌هایی درباره پادشاهان پیشدادی و کیانی و سلسله‌های تاریخی در آن دیده می‌شود. نثر اثر از نمونه‌های مهم فارسی کهن است و ساختار آن نسبتاً ساده و روایی است. در بسیاری از قسمت‌ها، رویدادها به صورت زنجیره‌ای دنبال می‌شوند و نویسنده تلاش می‌کند تاریخ را برای خواننده فارسی‌زبان قابل فهم کند. ارزش کتاب تنها در اطلاعات تاریخی نیست؛ تاریخ بلعمی یکی از اسناد مهم تحول نثر فارسی و شکل‌گیری زبان تاریخی در دوره سامانی و پس از آن است. اثر برای شناخت تاریخ‌نگاری اسلامی، روایت‌های ایران باستان و تحول زبان فارسی در سده‌های نخست اهمیت فراوان دارد.