منطق‌الطیر

منطق‌الطیر داستان سفر گروهی از پرندگان برای یافتن سیمرغ و رسیدن به حقیقت است و یکی از مهم‌ترین آثار عرفانی عطار نیشابوری به شمار می‌رود. پرندگان در آغاز گرد هم می‌آیند و هدهد، که راهنمای آنان است، توضیح می‌دهد که برای یافتن پادشاه حقیقی خود باید از هفت وادی دشوار عبور کنند. بسیاری از پرندگان به دلیل دلبستگی‌های خود از ادامه سفر منصرف می‌شوند؛ یکی گرفتار عشق، دیگری گرفتار ثروت، دیگری وابسته به مقام و دیگری اسیر ترس است. هدهد با حکایت‌های فراوان تلاش می‌کند آنان را از موانع درونی آگاه کند. سفر پرندگان نمادی از سیر انسان از خودخواهی و وابستگی به سوی معرفت و حقیقت است. پس از عبور از مراحل دشوار، تنها سی پرنده باقی می‌مانند و در پایان درمی‌یابند که سیمرغی که به دنبال آن بوده‌اند، در حقیقت بازتاب خود آنان است. این پایان یکی از مشهورترین تمثیل‌های عرفانی ادبیات فارسی درباره شناخت خویشتن و حقیقت است. عطار داستان‌های فرعی فراوانی در متن گنجانده که هر یک نکته‌ای اخلاقی یا عرفانی دارند. منطق‌الطیر نمونه برجسته‌ای از پیوند داستان، تمثیل و عرفان است و تأثیر عمیقی بر ادبیات عرفانی فارسی گذاشته است.