نفثة‌المصدور

نفثة‌المصدور اثری تاریخی و ادبی است که نویسنده در آن رنج‌ها و تجربه‌های خود را در پیوند با آشوب‌ها و تحولات سیاسی دوره خوارزمشاهیان و حمله مغول بیان می‌کند. متن حال‌وهوایی اندوهناک و شخصی دارد و نویسنده از زبان ادبی برای ثبت احساسات و مشاهده‌های خود استفاده می‌کند. رویدادهای تاریخی در اثر تنها به شکل گزارش خشک ارائه نمی‌شوند، بلکه ترس، اندوه، آوارگی و نابسامانی اجتماعی نیز در روایت حضور دارند. نویسنده در برابر ویرانی‌ها و سقوط نظم سیاسی، از زبان استعاری و فشرده استفاده می‌کند و گاه سخن او به مرثیه‌ای برای گذشته تبدیل می‌شود. ارزش تاریخی کتاب در ثبت بخشی از فضای اجتماعی و روانی دوره‌ای پرآشوب است و ارزش ادبی آن در قدرت نثر و تصویرسازی نویسنده قرار دارد. نفثة‌المصدور از نمونه‌های مهم نثر فنی فارسی است و در آن آرایه‌های ادبی، آیات، احادیث، شعر و اشاره‌های تاریخی فراوان دیده می‌شود. ترکیب تجربه شخصی با روایت تاریخی باعث شده اثر حالتی میان خاطره، تاریخ و ادبیات پیدا کند. مطالعه آن برای شناخت پیامدهای حمله مغول و همچنین تحول نثر ادبی فارسی در دوره میانه اهمیت دارد.